Trong cuốn “Bốn tình yêu”, C.S. Lewis viết rằng khi hai người khác giới nhận ra họ đang đi chung một “con đường bí mật”, tình bạn rất dễ chuyển thành tình yêu; và ngược lại, tình yêu cũng có thể nuôi dưỡng tình bạn sâu sắc hơn. Với Cẩm Linh và Nhật Nam, hai mạch cảm xúc ấy dường như luôn song hành. Tình bạn và tình yêu nâng đỡ lẫn nhau, ngày càng bền chặt khi đặt trong sự hoà hợp giữa các thế hệ trong gia đình, giữa con người và môi trường xung quanh.
Cuộc trò chuyện của chúng tôi kéo dài từ trưa đến chiều, bên bàn nước, trong văn phòng K59 Atelier sang căn bếp của gia đình. Gió len vào nhà qua những tán cây xanh mát, xóa đi cái nắng gay gắt ngoài trời. Cẩm Linh và Nhật Nam đều cởi mở, thích chuyện trò và đặc biệt ăn ý. Người này kể chuyện vừa dứt, người kia sẽ tiếp lời. Nhịp điệu giữa họ chậm rãi, thong dong và ngập tràn những nốt ngân hạnh phúc. Có lẽ, để gói trọn mối quan hệ của họ, khó có từ nào đẹp hơn hai chữ “tri kỷ”.
Kiến trúc có phải là sợi dây đưa anh chị đến với nhau?
Nhật Nam: Chúng tôi đều học ngành Kiến trúc. Trong một lần về chơi nhà người bạn học ở Hà Nội, tôi để ý cô em gái dáng vẻ thông minh, hoạt bát. Tuy nhiên, lúc đó chúng tôi không nói gì với nhau và cũng chẳng giữ liên lạc.
Cẩm Linh: Sau này, tôi biết anh Nam qua một số hình chụp và đồ án kiến trúc anh thực hiện. Đến khi có dịp gặp nhau tại một triển lãm ở Sài Gòn, chúng tôi mới chính thức làm quen, trở thành bạn, cộng sự, rồi sau đó thành người yêu và vợ chồng.
Gần đây, hai dự án của K59 Atelier – thư viện Tempo Nexus và sách Thích ứng và An cư – nhận được nhiều sự quan tâm của cộng đồng. Hai dự án này phản ánh mối quan tâm chung của hai anh chị?
Nhật Nam: Trong hành trình theo đuổi kiến trúc, tôi từng có thời gian cô đơn và lạc lõng. Tôi đặc biệt quan tâm các dự án cộng đồng, nhưng như xung quanh không ai thực sự chia sẻ được niềm đam mê ấy. Mẹ tôi lo lắng sao con trai là kiến trúc sư, từng đi du học nước ngoài mà đồng ra đồng vào không ổn định, rồi lại đi làm những việc không công. Mãi đến khi gặp Linh, tôi mới cảm thấy mình được ủng hộ và đồng cảm. Sau này, khi thành lập văn phòng cùng nhau, chúng tôi duy trì song song với các dự án cá nhân và cộng đồng. Hai dự án gần đây có điểm chung là đều liên quan đến khu tập thể. Cuốn “Thích ứng và an cư” tập hợp các bài viết nghiên cứu về kiến trúc thích ứng với khí hậu và văn hóa bản địa. Phòng đọc Tempo (Tempo Nexus) được cải tạo từ một căn hộ bỏ trống trong khu chung cư hiện đại đầu tiên ở Sài Gòn, do kiến trúc sư Hoàng Hùng thiết kế thập niên 1950-1960. Dự án hướng đến bảo tồn ký ức đô thị và tái hiện giá trị nguyên bản của kiến trúc hiện đại Việt Nam.
Cẩm Linh: Chúng tôi gọi thiết kế của mình là “thiết kế thích ứng”. Mỗi công trình như một thực thể sống. Việc nó có thể tự “vặn mình”, “ngọ ngoạy” để thích nghi với những thay đổi. Khi chúng tôi làm việc cùng “Tản mạn kiến trúc”, từ “an cư” được các bạn đề xuất đặt cạnh từ “thích ứng”. Với người Việt Nam, câu thành ngữ “an cư lạc nghiệp” đã trở thành một phương châm sống, nhấn mạnh rằng nơi ở ổn định là nền tảng cho sự phát triển, sinh sôi.
Anh chị thường cùng nhau phát triển ý tưởng theo cách nào? Cẩm Linh: Hầu như lúc nào chúng tôi cũng nói chuyện với nhau. Những ý tưởng dần hình thành, phát triển song song với hành trình sống và làm việc. Thậm chí, buổi tối chúng tôi vẫn bàn chuyện, chỉ khác là thông qua Ninh – cậu con trai nhỏ.
Nhật Nam: Mỗi khi hoàn thành bản vẽ hay mô hình, tôi thường nhờ Linh xem qua và góp ý. Nếu Linh cảm thấy có điểm nào chưa ổn, tôi sẽ suy nghĩ và điều chỉnh. Chúng tôi tin tưởng vào đối phương. Lâu dần, cách làm việc này trở thành một thói quen: mọi chuyện đều có sự đóng góp và quyết định của cả hai để tìm ra phương án tốt nhất. Cùng nhau, chúng tôi cảm thấy yên tâm, dù tiến độ có thể chậm hơn so với khi làm việc độc lập.
Có thể nói, trong kiến trúc, anh chị “đồng sáng tạo”. Trong đời sống, anh chị đã “đồng kiến tạo” một cuộc đời chung như thế nào?
Cẩm Linh: Ngôi nhà chúng tôi đang ở được thiết kế với ý tưởng “nhà trong nhà”, gắn với ký ức tuổi thơ của cả hai. Tuy sinh ra trong hai bối cảnh khác nhau – tôi ở miền Bắc, anh Nam ở miền Nam – nhưng chúng tôi đều lớn lên trong môi trường tập thể. Đây là ngôi nhà của ba thế hệ. Tầng trệt là khoảng sân nhỏ nối liền phòng khách và gian bếp, các không gian được phân định bằng đồ nội thất: bàn, ghế, tủ, kệ. Từ cầu thang lên tầng một là khu thờ phụng và sinh hoạt chung. Các khoảng mở ở tầng ba và tầng bốn rộng rãi hơn, kết nối với văn phòng thiết kế và vườn rau trên mái.
Nhật Nam: Không chỉ là cuộc sống của hai người, ngôi nhà này còn là sự hòa hợp giữa các thế hệ trước và thế hệ sau, đồng thời hòa nhập với môi trường xung quanh. Chúng tôi quan niệm ngôi nhà không phải là cá thể độc lập, mà là một phần của văn hóa hẻm phố và khu dân cư rộng lớn hơn. Một chi tiết đặc biệt là hệ khung sắt bảo vệ, gợi lại khái niệm cơi nới “chuồng cọp” của nhà tập thể cũ. Với chúng tôi, chi tiết này vừa xúc động vừa thú vị, bởi chính hệ khung ấy giúp ngôi nhà có thể mở cửa cả ngày lẫn đêm, tạo cảm giác an toàn và tin cậy cho người già lẫn trẻ nhỏ.
Một tình bạn đẹp mang lại cho con người cảm giác tự do. Trong hôn nhân, tình bạn thường đi kèm với nhiều ràng buộc hơn. Vậy làm thế nào để giữ được sự tự do ấy mà vẫn duy trì sự gắn kết?
Cẩm Linh: Mọi người thấy chúng tôi đi đâu, làm gì cũng cùng nhau, nên mỗi lần chỉ thấy một người xuất hiện là sẽ hỏi sao người kia không đi cùng. Nhưng thực ra, chúng tôi luôn dành cho mỗi người không gian riêng tư vừa đủ để được ở một mình. Chẳng hạn, chúng tôi có thể cùng đến một triển lãm, nhưng chỉ một lúc sau đã thấy mỗi người đi một hướng, tự khám phá và chiêm nghiệm.
Có vẻ như tình bạn tri kỷ giữa anh chị không phát triển theo thời gian mà vốn đã luôn ở đó ngay từ phút ban đầu, song hành cùng tình yêu?
Nhật Nam: Ngay từ những phút đầu, tôi đã cảm thấy Linh mang lại cho mình một cảm giác an toàn và tin tưởng. Theo thời gian, điều quan trọng nhất là chúng tôi tôn trọng lẫn nhau, không chỉ với tư cách là vợ chồng, mà còn là những kiến trúc sư đồng chí hướng.
Cẩm Linh: Tôi nghĩ rằng gốc rễ tuổi thơ có tác động rất lớn đến giá trị cốt lõi của một con người. Chính việc cùng cùng chia sẻ ký ức về một đời sống chan hòa, yêu thương trong khu tập thể cũ đã giúp chúng tôi cảm thấy gần gũi với người kia trong quan điểm sống lẫn cách thực hành kiến trúc.
Cảm ơn anh chị về cuộc trò chuyện!
Trần Cẩm Linh và Phan Lâm Nhật Nam là hai kiến trúc sư đồng sáng lập K59 Atelier (từ năm 2018), một văn phòng kiến trúc tại TP.HCM với định hướng sáng tạo gắn liền với cộng đồng và bối cảnh địa phương. Những dự án nổi bật của K59 Atelier gồm Tile Roof House, Công viên Cửa Đại (thực hiện cùng quỹ Sống), thư viện Nexus Tempo. Công trình Nhà Bình Dương được trao Giải Vàng Giải thưởng Kiến trúc quốc gia 2020–2021.
