Bạn từng ngồi trước trang giấy, biết mình muốn viết mà không biết bắt đầu từ đâu? Nhiều người khi đó sẽ tìm đến viết tự do: đặt đồng hồ, cứ viết, không dừng. Viết trực giác cũng bắt đầu từ sự thả lỏng ấy, nhưng đi xa hơn một chút. Bài này giúp bạn hiểu viết trực giác là gì, nó khác viết tự do ở đâu, và cách thử ngay hôm nay.
Viết trực giác là gì?
Viết trực giác là viết theo cảm xúc thật đang có bên trong, để cảm xúc dẫn dắt mạch viết thay vì dựng khung trước rồi điền chữ vào. Người viết không chờ ý tưởng hoàn chỉnh. Họ đón nhận điều vừa đến và viết nó xuống.
Trong sách, tác giả Lê Ngọc viết:
Viết bằng trực giác chính là viết bằng tất cả ý nguyện, thôi thúc, khát khao, viết để đáp lại tiếng vọng âm vang trong hang động tâm hồn.
Viết Trực Giác · Lê Ngọc
Học viên Nhật Hà, trong bài Viết cho tâm hồn, nói gọn hơn: “Người viết cần sự kết nối sâu với chính mình để cảm xúc dẫn dắt mạch viết.”
Trực giác là phần chìm của tảng băng
Trực giác là những gì ta cảm được trước khi kịp gọi tên. Sách so sánh nó với một hình ảnh quen thuộc:
Nếu ý thức là thứ chúng ta có thể nhìn thấy một cách trực quan, trực giác lại chính là phần chìm của tảng băng – ta không thể nhìn thấy bằng mắt nhưng luôn cảm nhận được sức nặng của tảng băng ấy một cách rõ ràng.
Viết Trực Giác · Lê Ngọc
Viết trực giác là cách đưa phần chìm ấy lên trang giấy, từng chút một.
Không cần cố gắng tìm chữ
Khi viết theo cảm xúc thật, chữ thường tự đến. “Điều kỳ diệu của việc thực hành Viết Trực Giác chính là mình không cần cố gắng tìm chữ.” (Viết Trực Giác · Lê Ngọc). Bạn không phải lục tìm từ hay. Bạn chỉ cần thành thật với điều mình đang cảm thấy.
Viết tự do là gì?
Viết tự do (freewriting) là viết liên tục trong một khoảng thời gian định sẵn, không dừng lại để sửa, không lo đúng sai. Mục đích của nó là làm ấm tay và tắt tiếng nói kiểm duyệt trong đầu.
Đây là một bài tập tốt cho người hay ngại viết. Nhưng sau khi đồng hồ reo, nhiều người cầm trong tay một trang chữ dài mà không biết làm gì với nó. Đó là chỗ viết trực giác bắt đầu khác.
Viết trực giác khác gì viết tự do?
Viết tự do dừng ở việc để chữ tuôn ra; viết trực giác đi tiếp: lắng nghe điều đang diễn ra bên trong, tìm chất liệu qua giác quan, rồi biên tập thành một bài viết có ý.
Giống nhau: cả hai đều thả lỏng
Cả hai đều mời bạn viết mà không sợ sai. “Trong hành trình viết trực giác, hãy cứ viết một cách thoải mái nhất, những lỗi chính tả, những ý dư thừa hoàn toàn có thể biên tập được nên không cần phải lo lắng quá.” (Viết Trực Giác · Lê Ngọc)
Khác ở điểm xuất phát
Viết tự do bắt đầu từ chiếc đồng hồ. Viết trực giác bắt đầu từ một thôi thúc bên trong: một cảm giác, một hình ảnh, một câu hỏi cứ lảng vảng. Tác giả tin rằng: “Niềm thôi thúc từ bên trong sẽ luôn tự tìm cách vươn ra ánh sáng.” (Viết Trực Giác · Lê Ngọc)
Khác ở chất liệu
Viết trực giác dùng năm giác quan để tìm chất liệu ngay quanh mình. “Người viết thường nghĩ mình thiếu ý tưởng, nhưng thật ra ta chỉ thiếu độ nhạy bén giác quan.” (Viết Trực Giác · Lê Ngọc). Vì vậy, một mùi hương hay một âm thanh nhỏ cũng có thể mở ra cả một trang viết.
Khác ở điểm đến
Viết tự do thường dừng khi hết giờ. Viết trực giác có thêm bước đặt câu hỏi, liên tưởng và biên tập, để những dòng cảm xúc rời rạc trở thành một bài viết trọn vẹn. Ở lớp học theo nhóm, học viên viết “Bài số 0” ở buổi đầu, rồi biên tập lại ở buổi cuối để đặt cạnh bản gốc. Bạn có thể đọc thêm về bước này trong bài về biên tập cho người thực hành viết trực giác.
Điều mà Viết Trực Giác có thể giúp được bạn không phải là viết hay mà là viết tốt, đặc biệt là viết tốt hơn mỗi ngày.
Viết Trực Giác · Lê Ngọc
Học viên cảm nhận thế nào khi viết theo trực giác?
Nhiều học viên kể rằng họ viết thật hơn, và viết cho chính mình thay vì cho người khác.
Trần Kỳ, trong bài Học viết trực giác để tìm lại chính mình, tả lại cách mình làm bài: “Nhắm mắt, nghe và viết ra chân thật cảm xúc của mình ngay lúc đó.” Bạn ấy cũng viết: “Những bài viết gửi đi cho Ngọc mình cũng thường không đọc lại, cũng không gạch xóa, vì muốn giữ nguyên thủy cảm xúc khi ấy.”
Mina Chung thì nhớ nhất một lời dặn: “Mình nhận ra lời cô giáo super cute đã dặn dò, viết cho mình, không phải viết để làm hài lòng người khác.”
Còn Ly Huỳnh nhận ra rằng “không có cảm nhận nào là tệ, mỗi người sẽ có một thế giới quan khác nhau”. Bạn có thể đọc thêm các câu chuyện trong mục Chia sẻ từ học viên.
Bắt đầu viết trực giác từ đâu?
Bắt đầu bằng một đoạn ngắn về điều bạn đang cảm thấy ngay lúc này. Không cần hay, chỉ cần thật. “Viết ngắn thôi cũng được, vì bất kỳ kiệt tác nào cũng bắt đầu bằng từ, ghép nối với nhau thành câu, thành đoạn, thành chương, thành sách.” (Viết Trực Giác · Lê Ngọc)
Ba bước nhỏ bạn có thể thử hôm nay:
- Viết “Bài số 0”. Viết một trang về bất cứ điều gì đang ở trong lòng. Cất đi, đừng sửa. Vài tuần sau mở ra đọc lại, bạn sẽ thấy mình đã đi được bao xa.
- Ghi lại một khoảnh khắc bằng năm giác quan. Chọn một khoảnh khắc đời thường, như tách cà phê sáng nay. Bạn thấy gì, nghe gì, ngửi thấy gì, nếm và chạm vào gì?
- Đặt câu hỏi cho đoạn vừa viết. Vì sao khoảnh khắc này đọng lại? Nó gợi bạn nhớ đến ai? Mỗi câu trả lời có thể thành một đoạn mới.
Nếu bạn thấy mình viết ra những điều ngớ ngẩn, đó là dấu hiệu tốt. Đọc thêm Viết ngớ ngẩn quá thì viết làm gì?, Viết như là hít – thở và Học viết cho người mới bắt đầu để có thêm bài tập.
Câu hỏi thường gặp
Viết trực giác có cần năng khiếu không?
Không. Viết trực giác bắt đầu từ cảm xúc thật, mà ai cũng có. “Con chữ chỉ chạm được tới trái tim khi “rơi ra” từ cảm xúc chân thật. Nên bạn chưa viết hay cũng đừng lo nhé!” (Viết Trực Giác · Lê Ngọc)
Có thể dùng viết tự do và viết trực giác cùng lúc không?
Có. Bạn có thể viết tự do vài phút để làm ấm tay, rồi chọn một cảm xúc hay hình ảnh nổi bật trong đó để viết sâu hơn theo trực giác.
Viết trực giác có phải là viết lan man, không cần sửa?
Không. Lúc đầu bạn viết thả lỏng, nhưng sau đó vẫn có bước biên tập. “Ở giai đoạn đầu thực hành viết trực giác, người thực hành nên hướng đến mục tiêu mở khoá cảm xúc bằng cách viết điều thật lòng trước khi viết hay, viết tốt.” (Viết Trực Giác · Lê Ngọc)
Học viết trực giác ở đâu?
Bạn có thể chọn lớp học theo nhóm 6 buổi online, lớp 1 kèm 1 trong 12 tuần, hoặc tự thực hành cùng sách Viết Trực Giác – Tay viết tâm an.
Bắt đầu cùng Viết Trực Giác
Viết trực giác không hứa giúp bạn viết hay ngay. Nó giúp bạn viết thật, viết tự tin, và viết tốt hơn sau mỗi trang.
Nếu bạn muốn có người đồng hành, hãy tìm hiểu khoá học Viết Trực Giác do tác giả Lê Ngọc hướng dẫn. Nếu bạn thích tự đi theo nhịp của mình, cuốn sách Viết Trực Giác – Tay viết tâm an có lời dẫn, ví dụ và bài thực hành nhỏ cho từng bước.
Ý tưởng không còn đến một cách ngẫu nhiên, mà xuất hiện tự nhiên như hơi thở. Viết không còn là nỗ lực, mà trở thành dòng chảy. Khi đó, người viết đạt được trạng thái “tay viết, tâm an”.
Viết Trực Giác · Lê Ngọc
