Một buổi tối nọ, tôi đọc bài phỏng vấn Noah Baumbach – đạo diễn, biên kịch và nhà sản xuất người Mỹ, được biết đến qua những bộ phim mang màu sắc tự sự, khai thác các chủ đề như gia đình, ly hôn, tuổi trưởng thành và những mối quan hệ phức tạp.
Nội dung bài phỏng vấn trên The New Yorker đề cập đến nhiều khía cạnh khác nhau xoay quanh đạo diễn Noah Baumbach và những bộ phim của ông. Trong số các chia sẻ của đạo diễn, có hai câu khiến mình suy ngẫm:
“A lot of my characters in the past have been people who define themselves by a certain lack of success, or a lack of the success they hoped for. The way they hoped their life would be, their sort of projection of themself, and not reaching that, and calling that failure”.
“What I realized was that, in some ways, defining yourself by your own success is the same challenge. Because it’s just another way of not knowing who you are, of not looking at who you really are”.
Tạm dịch:
“Rất nhiều nhân vật tôi từng viết trước đây là những người tự định nghĩa bản thân bằng một sự thiếu thành công nào đó, hoặc thiếu đi thứ thành công mà họ từng kỳ vọng. Họ hình dung cuộc đời mình sẽ như thế nào, họ vẽ ra một phiên bản lý tưởng của chính mình, rồi khi không đạt được điều đó, họ gọi nó là thất bại”.
“Điều tôi nhận ra là, ở một khía cạnh nào đó, tự định nghĩa mình bằng chính thành công của mình cũng là một thách thức tương tự. Bởi đó chỉ là một cách khác để không biết mình là ai, để không nhìn vào con người thật của chính mình”.
Sau khi đọc bài phỏng vấn, tôi đã dành thời gian xem trọn hai bộ phim của đạo diễn Noah Baumbach trong một ngày cuối tuần. Bộ phim thứ nhất là Jay Kelly mới có mặt trên Netflix gần đây.
“Jay Kelly” (2025) là một phim hài – chính kịch kể về Jay Kelly, một ngôi sao điện ảnh nổi tiếng đang bước vào giai đoạn khủng hoảng trung niên. Sau khi hoàn thành xong một bộ phim và chuẩn bị tham gia bộ phim tiếp theo, Jay nhận tin người đạo diễn từng giúp ông thành danh qua đời. Sự kiện này khiến ông nhìn lại sự nghiệp và những mối quan hệ cũ, đặc biệt khi gặp lại bạn học cũ và xảy ra xung đột.
Từng là biểu tượng thành công của Hollywood, nhưng ánh hào quang ấy dần trở thành gánh nặng. Ông bị mắc kẹt trong hình ảnh mà công chúng kỳ vọng, xa cách với gia đình và không còn nhận ra chính mình. Sự nghiệp của Jay vẫn rực rỡ trên giấy tờ, nhưng bên trong là cảm giác thất bại sâu sắc, đặc biệt là thất bại trong vai trò người cha, thất bại trong việc giữ gìn các mối quan hệ, và thất bại trong việc hiểu mình thực sự muốn gì.
Trong tâm trạng rối bời, Jay quyết định bỏ vai diễn đang quay dở và lên đường sang châu Âu để tìm con gái – một hành động bộc phát khiến sự nghiệp của ông có nguy cơ sụp đổ. Trong chuyến đi, Jay cùng người quản lý trung thành Ron và ê-kíp của mình trải qua nhiều tình huống dở khóc dở cười. Hành trình đối diện với những sai lầm cũ lại mở ra một dạng “thành công” khác. Ở đó, Jay học cách nhìn thẳng vào bản thân, chấp nhận sự mong manh của mình và tìm lại những kết nối tưởng như đã mất. Phim cho thấy rằng thành công bề ngoài đôi khi che giấu những đổ vỡ bên trong, và thất bại lại có thể trở thành điểm khởi đầu cho một sự trưởng thành thật sự.
Bộ phim thứ hai là “The Meyerowitz Stories” (2017). Bộ phim xoay quanh gia đình Meyerowitz – nơi ba anh em Danny, Jean và Matthew, mỗi người mang theo những tổn thương riêng, buộc phải tụ họp khi người cha Harold, một giáo sư và nhà điêu khắc đã về hưu, gặp vấn đề sức khỏe. Chính biến cố này khiến cả ba anh em buộc phải đối diện với nhau và với chính mình.
Trong “The Meyerowitz Stories”, mỗi nhân vật đều mang trong mình một hành trình đan xen giữa thành công và thất bại. Harold Meyerowitz, người cha nghệ sĩ từng được kính trọng trong giới học thuật, suốt đời day dứt vì sự nghiệp không đạt đến tầm vóc mà ông kỳ vọng, và chính nỗi thất vọng ấy trở thành cái bóng phủ lên các con. Danny, người con cả, thất nghiệp, ly hôn, sống cùng con gái và luôn cảm thấy mình là “đứa con bị bỏ quên”, nhưng anh là người cha đầy yêu thương và có mối quan hệ thân thiết với con gái của mình.
Trái ngược với Danny, Matthew là người thành đạt nhất về vật chất, nhưng thành công ấy lại đi kèm khoảng cách cảm xúc và áp lực phải đáp ứng kỳ vọng của cha, khiến anh luôn cảm thấy mình chưa bao giờ đủ tốt. Jean, người con gái sống lặng lẽ, không có thành tựu nổi bật nhưng cũng không vướng thất bại rõ rệt. Điều khiến cô day dứt là những tổn thương thời thơ ấu chưa từng được ai nhìn thấy hay thừa nhận. Bộ phim cho thấy thành công và thất bại không tồn tại như hai thái cực, mà hòa lẫn trong mỗi con người, được định hình bởi kỳ vọng, tình cảm gia đình và những điều chưa bao giờ được nói ra.
Thật hay khi tôi chọn xem ngẫu nhiên hai bộ phim của Noah Baumbach mà cũng thật khéo khi chúng lại đối lập nhau về ý niệm “thành công” và “thiếu thành công” trong đời sống của các nhân vật. Baumbach cho thấy rằng, dù là không đạt được điều mình kỳ vọng hay đạt được quá nhiều, cả hai đều có thể khiến con người đánh mất khả năng nhìn thẳng vào bản thân. Điều đó khiến tôi nghĩ rằng, thay vì cố đi tìm một định nghĩa về thành công hay về con người mình, có lẽ hành trình sống của mỗi người chính là học cách thoát khỏi những định nghĩa ấy. Tôi từng viết rất nhiều về ước mơ, về việc gán ý nghĩa lên cuộc đời, và cuộc sống của chính tôi cũng thường vận hành theo cách đó, nhưng cũng không thể phủ nhận rằng ước mơ có thể thay đổi, định nghĩa về thành công hay về bản thân cũng có thể thay đổi. Đôi khi, điều quan trọng không phải là đạt được điều mình từng mơ ước, mà là hiểu được mình là ai khi những giấc mơ ấy không còn đúng nữa.
