Theo chân người Hà Nhì về bản

Chúng tôi say mê đến mức đi theo dấu chân người Hà Nhì từ chợ phiên Y Tý đến làng bản nằm lẩn sâu trong các hẻm núi nơi họ sinh sống, cùng ăn, cùng uống, cùng ca hát, cùng chia sẻ khoảng lặng dưới một mái nhà.

Một trong những điểm đến ấn tượng vẫn thường xuyên xuất hiện trong cuộc tán gẫu giữa chúng tôi với bạn bè là Y Tý – một xã vùng cao thuộc huyện Bát Xát, tỉnh Lào Cai. Do vị trí địa lý đặc thù nằm trên độ cao 2,000 so với mực nước biển và địa hình phức tạp bị chia cắt bởi các dãy núi cao, khung cảnh Y Tý mang vẻ đẹp nguyên sơ hiếm thấy. Cuối xuân là thời điểm đỗ quyên nở bừng tạo thành những tấm thảm hoa rực rỡ. Sang hè, núi đồi biến thành những tấm gương lớn khi nước ngập các thửa ruộng bậc thang. Mùa thu Y Tý lúa chín vàng óng ả. Mùa đông, nếu may mắn, du khách sẽ gặp tuyết rơi. Cảnh sắc Y Tý không chỉ chuyển động theo mùa mà còn hiện diện mỗi ngày dưới từng bước chân. Dân nhiếp ảnh truyền tai nhau rằng đây là địa điểm săn mây lý tưởng cũng đúng thôi bởi không ít lần chúng tôi dừng chân dọc đường, cảm tưởng như đang trôi bồng bềnh giữa những tầng mây.

Y Tý tập trung các dân tộc Mông, Dao, Giáy, Hà Nhì nên chắc hẳn văn hoá không kém phần đặc sắc. Chúng tôi đã tiếp xúc với rất nhiều người Mông, Dao, Giáy nhưng với người Hà Nhì – một nhóm dân tộc thiểu số có nguồn gốc từ Trung Quốc – thì đấy là lần đầu tiên nên không tránh khỏi tò mò. Chưa kể, ở họ có cái gì đó cực kỳ cuốn hút. Có lẽ từ trang phục màu sắc nhã nhặn với đường may tinh tế, gương mặt thanh tú, tác phong chỉnh tề, đến cách chuyện trò nhẹ nhàng, ý nhị, duyên dáng chứ không thô kệch, cho thấy bề dày văn hoá của dân tộc Hà Nhì đã được lưu giữ rất tốt qua việc giáo dục giữa các thế hệ. Chúng tôi say mê đến mức đi theo dấu chân họ từ chợ phiên Y Tý đến làng bản nằm lẩn sâu trong các hẻm núi nơi họ sinh sống, cùng ăn, cùng uống, cùng ca hát, cùng chia sẻ khoảng lặng dưới một mái nhà.

Chạy theo các phiên chợ là một dạng niềm vui nếu bạn có thời gian thong dong rong ruổi ở vùng núi phía Bắc. Chợ phiên là nơi tụ họp người dân tộc thiểu số sinh sống ở nhiều nơi, bày bán các loại thực phẩm họ tự nuôi, trồng cũng như các vật dụng họ tự làm ra. Chợ phiên Y Tý diễn ra vào mỗi cuối tuần. Lối vào chật kín bởi hai hàng xe máy xếp dọc hai bên lề và thấp thoáng những bộ trang phục sặc sỡ.

Tiến sâu vào lòng chợ, một bức tranh chi chít các chi tiết đầy màu sắc hiện ra. Một số người ở rất xa, phải trèo đèo lội suối hàng chục cây số, gùi trên lưng đầy hàng hoá để kịp phiên chợ. Người Hà Nhì ngồi thành nhiều cụm rải rác trong khu chợ, đội trên đầu chiếc khăn xanh dương dịu mắt, mặc trang phục màu xanh dương sẫm giản dị, tạo ra sự cân bằng về bố cục và màu sắc cho bức tranh tổng thể. Họ bày những thứ cần bán giữa sân, trên một tấm bạt cũ. Mỗi người chỉ có vài loại thực phẩm để bán.

Lẽo đẽo theo chân chúng tôi là một cậu bé nhỏ thó người Hà Nhì. Cậu đi theo mẹ đến chợ chơi. Mẹ bán hàng, còn cậu bé đi vòng quanh làm phiên dịch viên. Cậu còn nhỏ, hiền lành và rất nhiệt tình. Lúc đi chợ mua đồ xong, chúng tôi mua tặng cậu nhóc một món đồ chơi rồi rủ cậu nhóc ăn đồ nướng và thắng cố. Nhờ đó mới biết thêm thông tin về nơi người Hà Nhì sinh sống.

 

Bản Choản Thèn    

Bản Choản Thèn thuộc huyện Bát Xát, tỉnh Lào Cai, nằm không quá sâu trong núi là nơi tập trung sinh sống của người Hà Nhì. Người dân nói được một chút tiếng Kinh nhưng không thạo. Đa số những người giao tiếp với chúng tôi được là bọn trẻ con đang tuổi đến trường và một số người trẻ tuổi thường ra khỏi bản để làm ăn, buôn bán.

Gặp một phụ nữ trung niên đeo một gùi rau vừa hái từ dưới ruộng rau lên, chúng tôi hỏi mua rau, được biết cô có cả khoai lang nên được cô dẫn vào nhà để cân khoai. Nhà cô và các ngôi nhà khác trong bản Choản Thèn đều là dạng nhà trình tường đơn sơ, mộc mạc với vách đất, cửa ra vào nhỏ xíu muốn bước qua phải khom người, bên trong gần như kín bưng.

Mấy đứa trẻ con đến chơi đùa, ca hát với chúng tôi. Bài Con chim hay hót của mấy cô bé miền núi sẽ làm trái tim bạn lay động nếu bạn cũng có mặt ở đây vào khoảnh khắc đất trời như hoà làm một. Những nốt nhạc cao vút, giai điệu lắt léo như chính những cung đường ngoằn ngoèo ở miền núi xa xôi này.  

Ở cuối bản có một cái cây lớn. Hằng năm, cả làng thường treo một cái xích đu ở đây trong một dịp lễ của làng. Dây treo xích đu là dây rừng. Vì thế, dây chỉ dùng được trong khoảng 10 đến 12 ngày. Bọn trẻ vẫn thường dẫn nhau ra đây chơi. Buổi chiều hôm ấy ở bản Choản Thèn là một buổi chiều khó quên bởi những khoảnh khắc nhẹ nhàng, thư thái chúng tôi có được giữa mênh mông đất trời và tiếng nói cười của những đứa trẻ vùng cao.

Bản San 

Bản San nằm cách trung tâm Y Tý 16.5km. Đường vào bản  uốn lượn với vô vàn khung cảnh nên thơ. Vì nằm sâu trong hẻm núi nên bản San dường như tách biệt hoàn toàn với phần còn lại của thế giới. Từ xa, những ngôi nhà nhỏ xinh vuông vức với phần mái nhô cao dần hiện ra. Thời điểm chúng tôi ghé thăm, trong bản còn lại đúng 4 ngồi nhà vẫn giữ mái nhà truyền thông được làm từ tre, sau đó phủ rơm, và để mặc gió mưa cho rêu mọc đầy trên mái. Cùng là nhà trình tường nhưng điểm khác biệt của những ngôi nhà nơi đây chính là dáng vẻ đáng yêu trông như “chiếc nấm”. Không thể tin ở Việt Nam có những ngôi nhà đẹp đến thế. Chúng tôi sững sờ như lạc vào thế giới cổ tích.

Trẻ con trong bản thấy người lạ liền kéo nhau chạy ra, vây quanh chúng tôi. Đứa lớn cõng đứa nhỏ, trông thật dễ thương. Chúng tôi được đám trẻ dẫn đi chơi loanh quanh trong bản rồi dừng chân ở một ngôi nhà đang vắng chủ. Theo lời hướng dẫn bằng tiếng Kinh không thành thạo của mọi người, chúng tôi hiểu rằng “cứ tự nhiên”. Vậy là cả nhóm lấy nguyên liệu mua được ở chợ Y Tý nấu bữa cơm chiều.

Vì chủ nhà đi vắng nên chúng tôi bày nguyên liệu và dụng cụ ngay trước cửa nhà. Người già, trẻ em tụm lại hỏi han. Dù không hiểu ngôn ngữ của nhau mà phải dùng rất nhiều ngôn ngữ hình thể, nhưng câu chuyện giữa chúng tôi rất rôm rả, ngập tiếng cười. Người dân ở đây rất hiền lành và thân thiện, giúp đỡ chúng tôi nhiệt tình. Cơm nấu gần chín cũng kịp lúc bác chủ nhà về. Mọi người ý nhị ai nấy đều trở về nhà, chỉ còn vài đứa trẻ ở lại chơi, cùng ăn tối.

Bác chủ nhà mời chúc tôi vào nhà bác làm chén rượu. Bên trong nhà leo lét ánh đèn. Ánh sáng không toả đều mà chỉ tập trung ở sập chính giữa nhà nên không gian tối om.  chúng tôi và người dân nơi đây không có mấy điểm chung nhưng thật dễ chịu khi có thể ngồi xuống bên nhau như thế này.

Ăn tối xong, cả bọn chào tạm biệt mọi người trong bản. Lẽ ra về ngay nhưng tôi bất chợt nhìn lên trời và phát hiện ra khung cảnh đẹp ngỡ ngàng. Hoá ra, ánh sáng soi rọi từ lúc rời ngả tối chính là những vì sao. Bản San nằm sâu trong núi, đường xe vào rất gồ ghề, khó khăn, điện đã vào tới nhưng chưa mạnh nên không có đèn đường. Nhờ vậy, mọi người được hưởng trọn một bầu trời sao tuyệt đẹp. Trong khoảnh khắc, chúng tôi quyết định trèo lên nóc xe ngồi ngắm sao suốt đêm để được một lần trở lại thuần khiết như trẻ thơ.

 

Bài viết: Lê Ngọc 

Ảnh: Ngọc Ánh, Nhật Tân

(Bài đăng trên báo Phụ Nữ số 39 ngày 08/10/2023)

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *